Stanowisko Rady Konsultacyjnej Centrum Monitoringu Wolności Prasy SDP
w sprawie kształtu regulacji radiofonii i telewizji
w zw. z projektowaną nowelizacją ustawy
23 lipca 2003 r.

Projekt

1. Konstytucja RP zawiera regulację Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji w rozdziale poświęconym organom kontroli państwowej i ochrony prawa. W art. 231 ust.1 stanowi o kompetencjach: "Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji stoi na straży wolności słowa, prawa do informacji oraz interesu publicznego w radiofonii i telewizji". Zgodnie z art. 10 ustrój Rzeczypospolitej ma za podstawę podział i równowagę władz, władzę wykonawczą sprawuje Prezydent i Rada Ministrów.

Przypominając te rozstrzygnięcia konstytucyjne należy wskazać, że historycznie ukształtowany model oraz projektowane zmiany wikłają KRRiT w funkcje władzy wykonawczej, a nie zapewniają wykonywania zadań z zakresu nadzoru nad przestrzeganiem podstawowych wolności i gwarantowaniem realizacji interesu publicznego w radiofonii i telewizji. Z tego względu w projektowanych zmianach dotychczasowej regulacji należałoby ograniczyć funkcje wykonawcze związane z reglamentacją działalności w obszarze zadań administracji publicznej, nie dopisywać nowych w tym zakresie, a poszerzyć katalog instrumentów służących podniesieniu efektywności funkcji kontrolnych i regulacyjnych w obszarze aktywności nadawców programów. Materialno - techniczne warunki rozpowszechniania i reglamentacja dostępu powinny pozostać w obszarze nadzoru KRRiT, lecz funkcje administracyjne winny wykonywać odpowiednie organy administracji publicznej.

2. Tradycyjnie dotychczas ujmowana radiofonia i telewizja wraz z rozwojem i pojawianiem się nowych zjawisk kulturowych, a w szczególności jakościowo nowymi środkami przekazu i technologiami rozprowadzania programów musi znaleźć w regulacjach nowe, otwarte zdefiniowanie swojego obszaru i uzyskać dla jego regulacji nowe określenia podstawowych instytucji i pojęć, lepiej opisujących występujące w nim zjawiska.

Konwergencja radiofonii, telewizji i telekomunikacji, telematyka, digitalizacja przekazu, interaktywne urządzenia i usługi towarzyszące, związane z zestawianiem programów i usług w jednym sygnale cyfrowym, tworzą nową rzeczywistość nakazującą spojrzeć od nowa i łącznie na audiowizualne i teleinformatyczne środki masowego przekazu.

Wydaje się, że istotą, dopuszczalnej w świetle wolności i praw Konstytucji RP, ingerencji ustawodawcy w tym na nowo zakreślanym obszarze, jest zapewnienie zachowania niezbędnej równowagi pomiędzy pluralizmem i niezależnością mediów, wolnością słowa i swobodą przepływu informacji, a interesem społecznym. W imię tego interesu trzeba zapewnić aby treści zawarte w programach, informacjach, przedmiot i formy oferowanych usług nie kolidowały z prawami podstawowymi i uniwersalnymi dobrami do których odwołujemy się w Konstytucji RP.

Dlatego też należy przyjąć, że obszar regulacji radiofonii i telewizji, to każde rozprowadzanie programów i informacji oraz połączonych z nimi usług za pomocą dowolnych środków technicznych, o ile umożliwiają powszechny dostęp do analogowego lub cyfrowego przekazu. Swoje zadania KRRiT powinna wykonywać w tak rozumianych mediach.

3. Rodzaje działalności, które w najniezbędniejszym zakresie reglamentacja musi dotknąć, w sposób naturalny można regulować w dwu odmiennych obszarach. Pierwszy to regulacja odnosząca się do nadawców, obejmująca normy zapewniające niezależność, równość i pluralizm oraz weryfikację treści przy zapewnieniu wolności słowa i prawa do informacji.

Drugi to regulacja odnosząca się do rozprowadzających, a więc dysponujących środkami rozpowszechniania, telekomunikacji, obejmująca normy zapewniające równość i pluralizm dostępu do częstotliwości i infrastruktury, niezależne zarządzanie zasobami, a więc wolność transmisji.

To, na ile regulacje tych obszarów będą dotyczyć tego samego podmiotu będą rozstrzygać przyszłe regulacje, lecz nie oznacza to, aby konieczny był ten sam organ regulacyjny. Wręcz przeciwnie, w tym pierwszym zakresie można znaleźć legitymację dla działalności KRRiT lecz drugi to domena administracji publicznej.

4. Publiczne radio i telewizja w sposób nieuchronny będą ulegać zmianom dostosowując się do ewolucji w mediach tak od strony programowej i oferowanych usług jak i środków technicznych rozpowszechniania. Forma prawna publicznych nadawców i regulacje dostępu do infrastruktury rozprowadzania muszą uwzględniać misję publicznych mediów, niezależność programową, powszechność odbioru oraz formy finansowania zapewniające realizację wyznaczonych zadań. Konieczne jest wypracowanie nowej kompleksowej, odrębnej regulacji, która w sposób adekwatny zapewni właściwe funkcjonowanie publicznego radia i telewizji odchodząc od dotychczasowego konfliktogennego modelu dualizmu nadzoru wewnętrznego, form płatności opierających się na posiadaniu "radia i telewizora" i uzależnienia form i środków realizacji zadań od uznania administracji rządowej. Niezbędność nowej kompleksowej regulacji nie przekreśla potrzeby dokonania już teraz w projektowanej nowelizacji koniecznych zmian. Jednak projektowane zmiany powinny być pierwszym etapem reformy realizowanej po przyjęciu pewnych, przynajmniej podstawowych, założeń docelowego modelu publicznych mediów. W tym celu konieczna jest szeroka, publiczna dyskusja i podjęcie prac przez właściwe instytucje administracji publicznej przy udziale zainteresowanych środowisk.