Informacja (konstytucyjność ustawy o rit)
Warszawa, dn. 25 października 2002r.

Rada Konsultacyjna CMWP SDP zajmowała się już dwukrotnie na swoich posiedzeniach ustawą o rit i jej nowelizacjami. Zajęła w tym zakresie stanowiska, które skierowała do właściwych władz.

Rada Konsultacyjna CMWP SDP uznała za konieczne podjęcie działań dla zbadania konstytucyjności dotychczasowych przepisów ustawy z dnia 9 grudnia 1992 roku o radiofonii i telewizji (Dz. U. 01.101 poz. 1114 z późn. zm.) w zakresie: - kompetencji Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, w świetle konstytucyjnej roli organu kontroli i nadzoru, w związku z powierzeniem Krajowej Radzie Radiofonii i Telewizji funkcji z zakresu administracji rządowej - władzy wykonawczej tj. zgodności z art. 10 ust. 1 i 2 w zw. z art. 7 i art. 213 ust. 1 w zw. z art. 146 ust 3 Konstytucji RP następujących przepisów ustawy: art.art. 5, 6 ust. 1, ust. 2 pkt. 2), 3), 3a), 4), 6), 10 ust. 1 -5, 22 ust. 3, 23 ust. 3, 26 ust. 5, 32, 33 ust. 2 i 3, 37 ust. 4, 40 ust. 2, 40a ust. 1, 41 ust. 3, 42 ust. 2, 43 ust. 2, 46, 50 ust. 2, a także niezależnie od powyższego;

v - kompetencji i upoważnień dla KRRiT i Przewodniczącego KRRiT do określania obowiązków i uprawnień podmiotów prywatnych oraz wydawania rozporządzeń tj. zgodności z art. 14, 22, 31 ust. 3, 54 ust. 1, w zw. z art. 2 i art. 92 ust. 1 Konstytucji RP następujących przepisów ustawy: art.art. 10 ust. 2, 3, 4, 5, 15 ust. 5, 15a ust. 4, 15 b ust. 1 i 2, 16 ust. 4, 16 b ust. 4, 17 ust. 8, 20 b ust. 7 pkt. 2), 22 ust. 3, 23 ust. 3, 26 ust. 5, 32, 33 ust. 2 i 3, 34 ust. 1, 36 ust. 1 pkt. 1), 2), 3), ust. 2 pkt. 1), 37 ust. 2 i 4, 38 pkt. 1) i 3), 39 b, 40 ust. 2, 40 a ust. 1, 41 ust. 3, 42 ust. 2, 43 ust. 2, 46, 50 ust. 2 i 3.

Powyższe zarzuty są uzasadnione tak w kontekście zasady trójpodziału władz jak i demokratycznego państwa prawnego.

Ustawa o radiofonii i telewizji ma szeroki zakres przedmiotowy i podmiotowy, w szeregu przypadkach niejasno sformułowany. W II jej rozdziale pt. "Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji" zawarto niektóre przepisy kompetencyjne "tworzonej" ustawą KRRiT wraz z częścią regulacji proceduralnych, a w pozostałych 7 rozdziałach inne dodatkowe regulacje odnoszące się do kompetencji i trybu funkcjonowania KRRiT i jej Przewodniczącego. Można wnosić, że Ustawa ta jest ustawą, o której stanowi art. 215 Konstytucji RP. Jednak wobec faktu, że Ustawa tak co do kompetencji jak i związanych z nimi procedur, jak się wydaje, wychodzi daleko poza zakres określony art. 213 ust. 1 i 2 oraz art. 215 Konstytucji RP, pojawiają się istotne, o randze ustrojowej pytania.

Po pierwsze czy organy kontroli państwowej i ochrony prawa, w świetle art.art. 4, 7 i 10 Konstytucji RP są organami, które należy lokować po stronie Narodu i jego władzy przedstawicielskiej - ustawodawczej Sejmu i Senatu i tym samym należy wywodzić, że niedopuszczalne jest (niezależnie od treści art. 213) powierzenie tym organom funkcji władzy wykonawczej?

Po drugie czy uznając, że nie można jednoznacznie odpowiedzieć na pierwsze pytanie, a dopuszczając twierdzenie, że organy kontroli państwowej i ochrony prawa nie będąc żadną z władz, o których stawowi art. 10 Konstytucji RP służą, jako odrębne organy przestrzeganiu legalności funkcjonowania władz oraz przestrzeganiu wolności i praw człowieka i obywatela, to czy kompetencje określone art. 213 Konstytucji RP w odniesieniu do KRRiT (art. 203 -204 NIK i 208 RPO), mogą być ustawowo rozszerzane w tym na zadania właściwe władzy wykonawczej i czy możliwe jest ustawą tworzenie nowego organu władzy poza Radą Ministrów i Prezydentem w zakresie administracji publicznej?

W zakresie postawionych pytań można co najmniej ostrożnie formułować tezę, iż konstytucyjne organy kontroli i nadzoru mają stać w pierwszej kolejności na straży porządku konstytucyjnego, praw i wolności człowieka i obywatela, a w tym właśnie służyć także przestrzeganiu podziału i równowagi władz. Jeżeli tak, to raczej niedopuszczalne jest wikłanie tych organów w funkcje władzy wykonawczej, również sądowniczej czy ustawodawczej. Co do zasady można stwierdzić, że ten postulat spełniają regulacje NIK i RPO. Natomiast w przypadku KRRiT mamy do czynienia, jak się wydaje z wyraźnym naruszeniem tej zasady, co najmniej co do funkcji władzy wykonawczej. Już zapisanie w art. 6 ust. 1 zadanie "projektowania w porozumieniu z Prezesem Rady Ministrów kierunków polityki państwa w dziedzinie radiofonii i telewizji" jest znaczącym włączeniem KRRiT w działalność administracji rządowej. Tym bardziej takie zadania jak określanie warunków prowadzenia działalności przez nadawców, podejmowanie rozstrzygnięć w zakresie koncesjonowania działalności, rozstrzyganie o statusie nadawcy społecznego, określanie różnych opłat, a więc ciężarów publicznych oraz określanie zakresu, sposobu, struktury i zasad tworzenia i rozpowszechniania programów wyraźnie wskazuje na funkcję oragnu administracji rządowej (art. 6 ust. 2 pkt 2), 3), 3a), 6), art. 15 ust. 5, 15a ust. 4, 15b ust. 1 i 2, 16 ust. 4, 16a ust. 4, 17 ust. 8, 20b ust. 7, 22 ust. 3, 23 ust. 3, 32, 37 ust. 4, 40 ust. 2, 40a ust. 1, 42 ust. 2, 46, 50 ust.2).

Niezależnie od rozważań co do konstytucyjności niektórych funkcji i w ich ramach wykonywanych przez KRRiT zadań w Ustawie zawartych jest szereg upoważnień do wydawania rozporządzeń oraz kompetencji decyzyjnych KRRiT do określenia praw i obowiązków osób prywatnych, tak przedsiębiorców jak i innych osób prawnych i fizycznych, budzących poważne wątpliwości co do ich dopuszczalności w świetle zasad konstytucyjnych. Wolność słowa, prasy i innych środków społecznego przekazu, wolność działalności gospodarczej, a także wolność wyrażania poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji mają łącznie podstawowe znaczenie dla roli radiofonii i telewizji nakazując szczególną ostrożność przy reglamentacji i regulacji działalności nadawców (wydawców) oraz osób rozpowszechniających i rozprowadzających programy i usługi informacyjne drogą przekazu audiowizualnego lub teleinformatycznego. Kierując się powyższymi względami oraz treścią art. 31 ust. 2 Konstytucji RP można zarzucić szeregu przepisom Ustawy daleko idącą ingerencję w te podstawowe wolności, budzącą wątpliwości co do jej dopuszczalności. Przede wszystkim prawo takiej ingerencji przyznawane jest KRRiT w upoważnieniach do wydawania rozporządzeń oraz decyzji koncesyjnych. Niezależnie od tego czy KRRiT może w zakresie swoich funkcji mieć powierzone takie zadania, to ograniczanie i określanie sposobu prowadzenia działalności jak i wymogi stawiane osobom ubiegającym się o prawo takiej działalności w obszarze radia i telewizji, określone w Ustawie, powinny być ocenione i zweryfikowane co do zgodności z Konstytucją w trybie pilnym, gdyż projekt nowelizacji ustawy idzie dużo dalej w ingerencji w podstawowe wolności, istotne dla zachowania podstaw ustrojowych RP.

I tak art. 22 ust. 3, 23 ust. 3, 33 ust. 1 pkt. 1), 2), 3) i ust. 2 pkt. 1), 37 ust. 1 pkt. 7), ust. 2 i 4, 38 pkt. 1), 3), 42 ust. 2, 43 ust. 2. Ustawy zawierają upoważnienia do dyskrecjonalnego oceniania i ingerowania w działalność nadawców bez dostatecznego określenia warunków i granic tej ingerencji.

W zakresie drugiego z pytań mieści się również problem możliwości stanowienia ustawą, poza zakresem delegacji konstytucyjnej z art. 215, obok organu kolegialnego jakim jest Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji, w jej strukturze organu jednoosobowego tj. Przewodniczącego KRRiT, który obok funkcji organizacyjnych i porządkowych (primus inter pares) zostaje wyposażony w kompetencje władcze, wykraczające poza funkcję wykonawcze i reprezentacji (art. 10 ust. 2 i 3, art. 26 ust. 5, art. 33 ust. 2 i 3, art. 34 ust. 1 i 2, art. 41 ust. 3, art. 43 ust. 2, art. 53 ust. 1 i 2, art. 54 ust. 1 i 2 ustawy o rit.).

Wydaje się, że tak z punktu widzenia trójpodziału władz (art. 10 ust. 2) jak i związania treścią art. 215 w zw. z art. 213 ust. 1 i 2, nie można tą Ustawą stanowić w ramach instytucji KRRiT, nowego organu władzy wykonawczej wyposażonego w kompetencje z zakresu administracji rządowej, poza strukturą władz określoną Konstytucją RP.

Wniosek o zbadanie zgodności z Konstytucją przywołanych wyżej przepisów ustawy został złożony, wraz ze stanowiskiem Rady Konsultacyjnej, RPO prof. A Zollowi w dniu 25.10.2002r.

Przewodniczący
Rady Konsultacyjnej CMWP
Jan A. Stefanowicz