Stanowisko Rady Konsultacyjnej Centrum Monitoringu Wolności Prasy SDP z 28 lipca 2003 r.
28 lipca 2003 r.

1. Rada Konsultacyjna uważa, że z chwilą zaniechania prac w Sejmie RP nad dotychczasowym projektem nowelizacji ustawy o rit powstały warunki aby podejść do regulacji funkcjonowania mediów w sposób odpowiedzialny, zapewniający przyjęcie nowoczesnych, przejrzystych i spójnych rozwiązań, które będą w dłuższej perspektywie określały warunki rynku mediów, status mediów publicznych i organów regulacyjnych. W tym celu zdaniem Rady celowe jest:

- przygotowanie "małej nowelizacji" dotychczasowej ustawy dla zapewnienia spełnienia wymogów Unii Europejskiej; wystąpiliśmy z taką propozycją w dniu 7.05.2002r.

- utworzenia międzyresortowego zespołu z udziałem środowisk zainteresowanych i organizacji pozarządowych dla przygotowania odrębnej ustawy o mediach publicznych,
- przygotowanie projektu ustawy regulującej instytucję KRRiT warunki i zakres reglamentacji rynku mediów i poddanie go publicznej dyskusji przed przyjęciem przez Rząd.

2. Jest to zgodne ze stanowiskiem, które Rada Konsultacyjna przyjęla w dniu 31.01.2002r., wkrótce po zgłoszeniu do Rządu przez KRRiTV projektu ustawy o radiofonii i telewizji. Pisaliśmy wówczas:

- "Dotychczasowy model oraz nowe, projektowane zmiany wikłają KRRiT w funkcje władzy wykonawczej, a nie zapewniają wykonywania zadań z zakresu nadzoru nad przestrzeganiem podstawowych wolności i gwarantowaniem realizacji interesu publicznego w radiofonii i telewizji. Dlatego w projektowanych zmianach należałoby ograniczyć administracyjne, "wykonawcze" funkcje Rady, a zwiększyć jej możliwoci regulacyjne oraz efektywnej kontroli w całym obszarze tworzenia i kierowania do rozpowszechniania programów przez nadawców. KRRiTV powinna także sprawować skuteczny nadzór na materialno-technicznymi warunkami rozpowszechniania oraz decyzjami reglamentującymi, jednakże decyzje te powinny być podejmowane przez odpowiednie organy administracji publicznej.

Dla niezależnego, merytorycznego wykonywania swoich zadań Rada nie powinna być instytucją, zaangażowaną politycznie, lecz stać się profesjonalnym i moralnym autorytetem w dziedzinie mediów."

- "Wydaje się, że istotą dopuszczalnej w świetle konstytucyjnych wolności i praw, ingerencji ustawodawcy w działalności "radiowo telewizyjną", jest zapewnienie zachowania niezbędnej równowagi pomiędzy pluralizmem i niezależnością mediów, wolnością słowa i swobodą przepływu informacji, a interesem społecznym. W imię tego interesu trzeba zapewnić aby treści zawarte w programach, informacjach, przedmiot i formy oferowanych usług nie kolidowały z prawami podstawowymi i uniwersalnymi dobrami do których odwołujemy się w Konstytucji RP.

Dlatego też należy przyjąć, że nowy obszar uprawnionej regulacji "radiofonii i telewizji", to każde zestawianie, kierowanie do rozpowszechniania i rozprowadzanie programów i informacji oraz połączonych z nimi usług za pomocą dowolnych środków technicznych, o ile te środki umożliwiają powszechny dostęp do analogowego lub cyfrowego przekazu."

- "Forma prawna publicznych nadawców i regulacje dostępu do infrastruktury rozprowadzania muszą uwzględniać misję publicznych mediów, niezależność programową, powszechność odbioru oraz formy finansowania zapewniające realizację wyznaczonych zadań.

Konieczne jest wypracowanie nowej kompleksowej, odrębnej regulacji, która w sposób adekwatny zapewni właściwe funkcjonowanie publicznego radia i telewizji. Należy odejść od dotychczasowego konfliktogennego modelu dualizmu nadzoru wewnętrznego, form płatności opierających się na posiadaniu "radia i telewizora" i uzależnienia form i środków realizacji zadań od uznania administracji rządowej. Interes włacicielski Skarbu Państwa musi w publicznych mediach, prowadzących jednak niezarobkową działalność, ustąpić miejsca interesom społecznym, misji kulturowej, edukacji, promocji wartości konstytucyjnych. Z tego też względu instytucjonalizacja i kompetencje nadzoru w publicznych mediach powinny uwzględniać złożoność jego zadań jak i zapewniać właciwą skuteczność."

3. Po autopoprawkach Rządu do projektu ustawy o r. i tv. Rada na posiedzeniu w dniu 26 wrzenia 2002r. przyjęła dodatkowe stanowisko wskazując m.in. na to, że:

- Poszerzanie zakresu czynności reglamentacji i regulacyjnych Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji jest niedopuszczalnym zwiększeniem jej pozakonstytucyjnych uprawnień, włączaniem w struktury władzy wykonawczej kosztem funkcji kontroli i nadzoru.

- Poszerzenie uznania administracyjnego przy udzielaniu lub odmowie udzielenia koncesji, swoboda przy ustalaniu warunków i zakresu działalności oraz dyskrecjonalnoć wnioskowania o zbadanie zachowania konkurencji na rynku narusza zasadę legalizmu i nie powinno mieć miejsca w państwie prawnym, zagraża wolności słowa i przepływu informacji.

4. Przygotowując nowe regulacje należy wziąć pod uwagę:

- że KRRiTV - zgodnie z Konstytucją - jest nie tylko organem kontroli i nadzoru funkcjonowania mediów teleinformatycznych i audiowizualnych, ale przede wszystkim ma za zadanie kontrolę przestrzegania przez władzę wykonawczą kardynalnej zasady wolności słowa, a więc należy przywrócić jej tę konstytucyjną funkcję, redukując uprawnienia i obowiązki przynależne władzy wykonawczej,

- że zadania technicznego regulatora w obszarze radia i telewizji oraz działalności teleinformatycznej powinny być wykonywane bezpośrednio przez władzę wykonawczą, reprezentowaną przez podległy odpowiedzialnemu za to Rządowi (Prezesowi Rady Ministrów) urząd centralny (dzisiejszy URT lub nowy podobny organ),

- że ustawowo należy zapewnić wybór do KRRiTV osób wiarygodnych, rekomendowanych przez środowiska profesjonalne (akademickie, medialne etc.), które nie są aktualnie czynnymi politykami, lecz reprezentantami różnych dziedzin i swoich środowisk.

Powyższe postulaty powinny być brane pod uwagę przy podejmowaniu obecnie - i na podstawie dotychczasowych przepisów - działań przez Prezydenta, Rząd, Sejm i Senat oraz KRRiTV.

Bohdan Cywiński
Maciej Bednarkiewicz
Stefan Bratkowski
Ireneusz Krzemiński
Nina Nowakowska
Andrzej Paczkowski
Krzysztof Piesiewicz
Julia Pitera
Jan Stefanowicz
Adam Strzembosz
Henryk Wujec