Stanowisko Rady Konsultacyjnej Centrum Monitoringu Wolności Prasy SDP
w sprawie kształtu regulacji radiofonii i telewizji
w zw. z projektowaną nowelizacją ustawy
Warszawa, 31 stycznia 2002

1. Dotychczasowa regulacja jak i proponowane zmiany nie zapewniają konstytucyjnej roli KRRiT.

Konstytucja RP zawiera regulację Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji w rozdziale poświęconym organom kontroli państwowej i ochrony prawa. W art. 231 ust.1 stanowi o kompetencjach: "Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji stoi na straży wolności słowa, prawa do informacji oraz interesu publicznego w radiofonii i telewizji".

Dotychczasowy model oraz nowe, projektowane zmiany wikłają KRRiT w funkcje władzy wykonawczej, a nie zapewniają wykonywania zadań z zakresu nadzoru nad przestrzeganiem podstawowych wolności i gwarantowaniem realizacji interesu publicznego w radiofonii i telewizji. Dlatego w projektowanych zmianach należałoby ograniczyć administracyjne, "wykonawcze" funkcje Rady, a zwiększyć jej możliwości regulacyjne oraz efektywnej kontroli w całym obszarze tworzenia i kierowania do rozpowszechniania programów przez nadawców.

KRRiTV powinna także sprawować skuteczny nadzór na materialno-technicznymi warunkami rozpowszechniania oraz decyzjami reglamentującymi, jednakże decyzje te powinny być podejmowane przez odpowiednie organy administracji publicznej. Dla niezależnego, merytorycznego wykonywania swoich zadań Rada nie powinna być instytucją, zaangażowaną politycznie, lecz stać się profesjonalnym i moralnym autorytetem w dziedzinie mediów.

2. Regulacja radiofonii i telewizji musi zmienić swój zakres podmiotowy i przedmiotowy.

Radiofonia i telewizja, dotychczas tradycyjnie ujmowana w regulacjach, wraz ze zmianami społecznymi i pojawianiem się nowych zjawisk kulturowych (chodzi tu w szczególności o jakościowo nowe środki przekazu i technologie rozprowadzania programów) musi uzyskać nowe, otwarte zdefiniowanie swojego obszaru, a także nowe określenia podstawowych pojęć, lepiej opisujących występujące w nim zjawiska. Konwergencja radiofonii, telewizji i telekomunikacji, digitalizacja przekazu, interaktywne urządzenia i usługi towarzyszące oraz zestawianie programów i usług w jednym sygnale cyfrowym tworzą nową rzeczywistość, która nakazuje spojrzeć od nowa i łącznie na audiowizualne i teleinformatyczne środki masowego przekazu.

Wydaje się, że istotą dopuszczalnej w świetle konstytucyjnych wolności i praw, ingerencji ustawodawcy w działalność "radiowo telewizyjną", jest zapewnienie zachowania niezbędnej równowagi pomiędzy pluralizmem i niezależnością mediów, wolnością słowa i swobodą przepływu informacji, a interesem społecznym. W imię tego interesu trzeba zapewnić, aby treści zawarte w programach, informacjach, przedmiot i formy oferowanych usług nie kolidowały z prawami podstawowymi i uniwersalnymi dobrami, do których odwołujemy się w Konstytucji RP.

Dlatego też należy przyjąć, że nowy obszar uprawnionej regulacji "radiofonii i telewizji", to każde zestawianie, kierowanie do rozpowszechniania i rozprowadzanie programów i informacji oraz połączonych z nimi usług za pomocą dowolnych środków technicznych, o ile te środki umożliwiają powszechny dostęp do analogowego lub cyfrowego przekazu.

Swoje zadania KRRiT musi wykonywać jednolicie wobec wszystkich nadawców którzy podejmują działalność w tak zakreślonym obszarze.

3. Proponowana formuła reglamentacji działalności nowego obszaru radia i telewizji wymaga istotnych zmian.

Rodzaje działalności, których w najniezbędniejszym zakresie reglamentacja jednak musi dotknąć, w sposób naturalny trzeba podzielić dla potrzeb regulacji na dwa odmienne obszary.

Pierwszy to regulacja odnosząca się do nadawców, obejmująca normy zapewniające niezależność, równość i pluralizm oraz weryfikację treści przy zapewnieniu wolności słowa i prawa do informacji.

Drugi to regulacja odnosząca się do rozprowadzających, a więc dysponujących środkami rozpowszechniania, telekomunikacji, obejmująca normy zapewniające równość i pluralizm dostępu do częstotliwości i infrastruktury, niezależne zarządzanie zasobami, a więc wolność transmisji.

To, na ile unormowania tych dwu obszarów będą mogły dotyczyć tego samego podmiotu muszą rozstrzygnąć przyszłe regulacje. Nie oznacza to, aby konieczny był ten sam organ regulacyjny. Wręcz przeciwnie, w tym pierwszym zakresie można znaleźć legitymację dla działalności KRRiT, lecz drugi to domena rządowej administracji publicznej.

4. Publiczna radiofonia i telewizja powinny otrzymać pilnie odrębną nowoczesną regulację instytucjonalną oraz przejrzyste i stabilne źródła finansowania.

Publiczne radio i telewizja w sposób nieuchronny będą ulegać zmianom dostosowując się do ewolucji w mediach tak od strony programowej i oferowanych usług jak i środków technicznych rozpowszechniania.

Forma prawna publicznych nadawców i regulacje dostępu do infrastruktury rozprowadzania muszą uwzględniać misję publicznych mediów, niezależność programową, powszechność odbioru oraz formy finansowania zapewniające realizację wyznaczonych zadań.

Konieczne jest wypracowanie nowej kompleksowej, odrębnej regulacji, która w sposób adekwatny zapewni właściwe funkcjonowanie publicznego radia i telewizji. Należy odejść od dotychczasowego konfliktogennego modelu dualizmu nadzoru wewnętrznego, form płatności opierających się na posiadaniu "radia i telewizora" i uzależnienia form i środków realizacji zadań od uznania administracji rządowej. Interes właścicielski Skarbu Państwa musi w publicznych mediach, prowadzących jednak niezarobkową działalność, ustąpić miejsca interesom społecznym, misji kulturowej, edukacji, promocji wartości konstytucyjnych. Z tego też względu instytucjonalizacja i kompetencje nadzoru w publicznych mediach powinny uwzględniać złożoność jego zadań, jak i zapewniać właściwą skuteczność. Niezbędność nowej kompleksowej regulacji nie przekreśla potrzeby dokonania już teraz w projektowanej nowelizacji koniecznych zmian. Jednak projektowane zmiany powinny być pierwszym etapem reformy realizowanej po przyjęciu pewnych, przynajmniej podstawowych, założeń docelowego modelu publicznych mediów. W tym celu konieczna jest szeroka, publiczna dyskusja i podjęcie prac przez właściwe instytucje administracji publicznej przy udziale zainteresowanych środowisk.

Maciej Bednarkiewicz
Stefan Bratkowski
Ireneusz Krzemiński
Nina Nowakowska
Andrzej Paczkowski
Krzysztof Piesiewicz
Julia Pitera
Jan Stefanowicz
Adam Strzembosz
Henryk Wujec